Brazilië en Turkije: wat het Turkse lagerentegok Lula leert
Tussen 2021 en 2023 gokte Recep Tayyip Erdoğan erop dat renteverlaging inflatie bestrijdt. Nu de Selic in Brazilië ter discussie staat, is het Turkse precedent een argument voor beide kampen geworden.
eyesonbrasil
Het Turkse experiment
Erdoğan heeft altijd beweerd dat hoge rente inflatie veroorzaakt, het tegenovergestelde van de gangbare economische theorie. Onder zijn druk verlaagde de Turkse centrale bank de beleidsrente van ongeveer 19% in 2021 naar 8,5% begin 2023, terwijl de inflatie het jaar daarvoor 85% bereikte. De weg werd geëffend met ontslagen: drie presidenten van de centrale bank die zich tegen de druk verzetten, werden weggestuurd. Naci Ağbal bijvoorbeeld werd per decreet ontslagen na vier maanden in functie, waarin hij de rente verhoogde en lof van beleggers oogstte. In oktober 2021 ontsloeg Erdoğan ook twee vicepresidenten van de bank en een lid van het monetaire beleidscomité, van wie er twee tegen de laatste verlaging waren.
Het gevolg was een historische val van de munt in 2021 en een inflatie op een 24-jarig hoogtepunt, boven 85%. De centrale bank verbrandde miljarden dollars aan reserves om de lira te ondersteunen.
De omkering
Na de herverkiezing van Erdoğan in 2023 verdubbelde de centrale bank de rente bijna naar 15% in juni, waarmee negen verlagingen sinds eind 2021 werden teruggedraaid, en in september had zij de rente al verhoogd naar 25%, vanaf 8,5%. Vandaag plukt Turkije langzaam de vruchten van orthodoxie: in oktober verlaagde de centrale bank de rente van 37% naar 36%, de eerste verlaging sinds januari, nadat de jaarlijkse inflatie was gedaald naar 29,73%, voor het eerst onder 30% sinds november 2021.
Brazilië en Turkije naast elkaar
| Turkije (2021-23) | Brazilië (nu) | |
|---|---|---|
| Beleidsrente | Verlaagd van ~19% naar 8,5% | 13,75%, unaniem gehandhaafd door Copom op 4 nov. |
| Inflatie | Stijgend, tot 85% | 4,62% over 12 maanden, boven het plafond van 4,5% |
| Wie besliste | De president, door functionarissen te ontslaan | Voorstel van een econoom, nog geen besluit |
| Reserves | Verbrand om de lira te verdedigen | ~US$ 350 miljard, volgens het voorstel |
In Brazilië steeg de inflatie over 12 maanden van 4,5% naar 4,62%, boven het plafond van de doelstelling, en onderbrak Copom een cyclus van vijf opeenvolgende verlagingen die in maart 2026 begon. Met de Selic op 13,75% is de reële rente in Brazilië erg hoog, ongeveer 9 punten bij eenvoudige aftrekking. Dat is het argument van wie wil verlagen: er is ruimte, en de kosten van de schuld wegen zwaar.
Wat critici als overeenkomst zien
De parallel baart zorgen omdat het ontwerp van André Lara Resende ook raakt aan de onafhankelijkheid van de centrale bank. Volgens het voorstel zou de Selic binnen een bandbreedte blijven die wordt vastgesteld door een nieuwe Nationale Fiscale en Monetaire Raad, en zouden internationale reserves worden ingezet tegen valutadruk tijdens de overgang. Voor critici lijkt het ondergeschikt maken van monetair beleid aan doelen voor schuldkosten op het Turkse model. Economen die door Times Brasil werden geraadpleegd wijzen op risico’s van inflatie, kapitaalvlucht en valutadruk, en Sérgio Vale verwijst naar het Braziliaanse precedent van 2012, toen de inflatie opliep tot het plafond van 6,5%.
Wat verdedigers antwoorden
Verdedigers van het idee zouden zeggen dat de verschillen groot zijn. Turkije verlaagde de rente terwijl de inflatie omhoogschoot en zonder begrotingsdoelen; Lara Resende stelt een geleidelijke daling over 12 maanden voor, gekoppeld aan gecoördineerde begrotingsdoelen. Brazilië heeft robuuste reserves, en zijn staatsschuld is grotendeels in reais, wat het risico verkleint dat een valutaklap doorwerkt in de schuld, zoals gebeurt in landen met gedollariseerde schuld (dit laatste punt is algemene context, niet uit de bronnen). Ze wijzen er ook op dat Lara Resende zelf erkent dat de inflatie aanvankelijk kan stijgen.
Een lezing
Twee verschillen lijken beslissend: het uitgangspunt van de inflatie en institutionele geloofwaardigheid. Turkije verloor beide tegelijk. Brazilië heeft nog zijn reserves en een gematigde inflatie, maar vertoont al tekenen van wantrouwen: de dollar steeg na de verkiezing en Copom noemde de wisselkoers bij het handhaven van de Selic. De Turkse les is misschien minder “nooit de rente verlagen” en meer “niet verlagen zonder de markt te overtuigen dat de inflatie onder controle blijft”. Toen Turkije dat argument vanaf 2023 terugwon, begon de inflatie te dalen, zij het langzaam.
Brazilië en Turkije verschillen in economische structuur, schuld, politiek regime en geopolitiek, dus de vergelijking is een kompas, geen voorspelling.
Bronnen: AP, Bloomberg/AGBI, Al Jazeera, Hispanatolia, Agência Brasil en de Braziliaanse pers over het Copom-besluit van 4 november, Times Brasil, Brasil 247 (Folha de S.Paulo).
