Twee toespraken, één breekbaar bondgenootschap
Lula, Trump en Brazilië’s gespannen verkiezingsseizoen
eyesonbrasil
Amsterdam, 22 september 2026 – Toen Luiz Inácio Lula da Silva op 22 september 2026 het podium betrad om de 81e zitting van de VN-Algemene Vergadering te openen, deed hij meer dan alleen Brazilië’s traditionele openingsrede houden — hij sprak, twaalf dagen voor zijn eigen herverkiezing, rechtstreeks tot de man die na hem aan de beurt was. Lula waarschuwde tegen inmenging in Brazilië’s aankomende verkiezingen en gebruikte de toespraak om de soevereiniteit van het land te verdedigen te midden van spanningen met de Verenigde Staten.
Twee visies, achter elkaar
Sprekend twaalf dagen voor zijn bid voor een vierde, niet-opeenvolgende termijn, zei Lula dat Brazilië niet zou toestaan dat binnenlandse of buitenlandse actoren de stemming zouden ondermijnen. Hij noemde Trump niet rechtstreeks bij naam, maar het doelwit was onmiskenbaar: hij wees op een heropleving van “hegemonische ambities” en inmenging in verkiezingen in heel Latijns-Amerika, en benadrukte dat Brazilië “bij niemands achtertuin hoort”, en dat het opdelen van de wereld in invloedssferen achterhaald denken was.
Hij sloot af met een zin die direct gericht was aan Jair Bolsonaro, de gevangengezette oud-president, en bij uitbreiding aan diens zoon en politieke erfgenaam: Lula zei dat Brazilië niet zou toestaan dat vijanden van de democratie, van binnen of buiten het land, de volkswil zouden ondermijnen, en voegde eraan toe dat de Braziliaanse democratie aan de Brazilianen toebehoort en dat het land soeverein blijft.
Hij richtte zich ook op de Amerikaanse marineopbouw voor de kust van Latijns-Amerika, en zei dat de regio samenwerking nodig heeft tegen wapen- en geldstromen die de georganiseerde misdaad voeden, in plaats van vliegdekschepen die hun wateren bewaken — een verwijzing naar een voorstel dat hij naar eigen zeggen persoonlijk aan de Amerikaanse president heeft overhandigd.
Trump sprak daarna, zoals het protocol voor het gastland voorschrijft. Het bredere contrast tussen de wereldbeelden van de twee leiders is de hele week scherp geweest: Lula riep op tot het decarboniseren van economieën, het beschermen van bossen en het ondersteunen van de energietransitie via technologieoverdracht, terwijl de Amerikaanse president klimaatwaarschuwingen heeft weggezet als opgewarmd doemdenken.
Onder de diplomatieke taal schuilt een jaar van oplopende economische druk. Sinds 22 juli 2026 betalen bepaalde Braziliaanse goederen een extra heffing van 25% onder Sectie 301 van de Amerikaanse handelswet, met uitzonderingen voor vliegtuigen, koffie, rundvlees en sinaasappelsap, plus een aparte heffing van 12,5% voor gedwongen arbeid die sinds 24 juli op Brazilië en tientallen andere economieën van toepassing is — samen goed voor ongeveer 37,5% van Brazilië’s export naar de VS, aldus het Braziliaanse ministerie van Handel. Een eerdere ronde noodtarieven werd geschrapt nadat het Amerikaanse Hooggerechtshof er in februari 2026 een streep door zette.
Verkiezingsintegriteit: een race die niet te voorspellen is
Brazilië stemt op 4 oktober, met een mogelijke tweede ronde op 25 oktober. De strijd gaat tussen Lula en senator Flávio Bolsonaro, en die is bloedstollend krap. Peilingen van medio september 2026 laten een statistische gelijkstand zien: Datafolha voorspelde een hypothetische tweede ronde van 46–44 voor Lula, terwijl AtlasIntel/Bloomberg Bolsonaro licht voor had, 47,2–46,8. Een aparte eersterondepeiling van Datafolha van 17 september gaf Lula 39% en Bolsonaro 36%, een technische gelijkstand binnen de foutmarge.
Lula heeft zelf ook alarm geslagen over inmenging — niet alleen vanuit Washington. Hij vertelde CNN dat de Braziliaanse inlichtingendienst mogelijke inmenging in de race heeft gesignaleerd, waaronder het gebruik van kunstmatige intelligentie, volgens berichtgeving van het dagblad O Tempo uit Minas Gerais. Tijdens de campagne zei hij op een bijeenkomst in Ceilândia dat hij naar New York zou vliegen om Trump persoonlijk te vertellen zich niet met Brazilië’s verkiezingen te bemoeien. Het Braziliaanse ministerie van Buitenlandse Zaken liet weten dat er geen formele bilaterale ontmoeting gepland was, hoewel werd verwacht dat de twee leiders elkaar zouden treffen, net als het jaar ervoor.
Trump, Flávio Bolsonaro en de vraag naar steun
Trumps relatie met de familie Bolsonaro is een centrale ondertoon van deze verkiezingen. Brasília heeft Washington’s oplopende tarievenbeleid ervan beschuldigd politiek gemotiveerd te zijn — een poging om de positie van Flávio Bolsonaro te versterken, de zoon van de oud-president die Trump als bondgenoot beschouwt. Trump heeft de vervolging van Jair Bolsonaro eerder een “heksenjacht” genoemd die onmiddellijk beëindigd moest worden, en schreef dat hij de oud-president “kende en met hem te maken had gehad” en hem “zeer respecteerde.”
Flávio heeft die connectie omarmd. Hij ontmoette Trump in mei 2026 privé in het Witte Huis, samen met zijn broer Eduardo en een Braziliaanse journalist, in een gesprek dat meer dan een uur duurde. Tijdens dat bezoek zei hij dat er geen expliciete uitspraak over het politieke doel van de ontmoeting was gedaan — Flávio zelf verduidelijkte later dat er “geen steunverklaring” was geweest, “en die had er ook niet moeten zijn”, en zei dat hij daar nooit om zou vragen. Toch heeft hij herhaaldelijk de banden van zijn familie met Trump gebruikt om een campagne te ondersteunen die door schandalen is geschud. Op CPAC in Texas beloofde hij een verbeterde versie van het presidentschap van zijn vader, en zei dat “Bolsonaro 2.0” het succes van “Trump 2.0” zou volgen, terwijl hij benadrukte dat Brazilië vrije en eerlijke verkiezingen nodig heeft om de volkswil te bewaren.
Dus hoewel Trump geen formele, expliciete steunverklaring voor Flávio Bolsonaro’s kandidatuur heeft afgegeven, zijn zijn aanhoudende verdediging van Jair Bolsonaro, zijn tarievendruk gekoppeld aan die vervolging, en zijn ontmoetingen met Flávio in het Witte Huis in Brazilië allemaal geïnterpreteerd — en zo geframed door Lula’s eigen campagne — als een vinger op de weegschaal.
Het Banco Master-schandaal overschaduwt iedereen
Wat de race verder compliceert, is Brazilië’s grootste bankfraudezaak ooit, die figuren over het hele politieke spectrum heeft geraakt. Het schandaal begon toen de Braziliaanse Centrale Bank een voorgestelde overname van Banco Master blokkeerde, wat een onderzoek in gang zette dat sindsdien twee rechters van het Hooggerechtshof, een senator, een oud-gouverneur en banktoezichthouders heeft geraakt — en, recenter, Flávio Bolsonaro zelf.
De grootaandeelhouder van Banco Master, Daniel Vorcaro, werd voor het eerst gearresteerd in november 2025 op een vliegveld in São Paulo terwijl hij het land probeerde te verlaten met een privéjet, werd vrijgelaten en vervolgens opnieuw gearresteerd in maart 2026 toen het onderzoek — met de codenaam Operatie Compliance Zero — zich verbreedde. Het onderzoek zou naar verluidt een filmfinancieringsdeal van ongeveer 26 miljoen dollar tussen Vorcaro en Flávio Bolsonaro hebben geraakt, samen met Centrão-machtsmakelaar Ciro Nogueira en hooggeplaatste functionarissen van de Centrale Bank.
De politieke gevolgen zijn tot nu toe in het voordeel van Lula uitgevallen. Het schandaal heeft de steun voor de zittende president vergroot terwijl het Flávio Bolsonaro’s campagne bemoeilijkt, volgens juridische analyses van de politieke impact van de zaak. Corruptie is uitgegroeid tot de op één na grootste zorg van kiezers in Brazilië, blijkt uit Quaest-peilingen van begin 2026, waarbij de gevolgen van het Master-schandaal de prioriteiten van kiezers richting deze verkiezingscyclus lijken te hebben verschoven.
Het grotere plaatje
Wat naar voren komt, is een race die minder wordt gevormd door beleidsdebat dan door concurrerende verhalen over legitimiteit: Lula presenteert zich als de verdediger van Braziliaanse soevereiniteit tegen buitenlandse inmenging en binnenlandse “vijanden van de democratie”, en Flávio Bolsonaro leunt op zijn banden met een Amerikaanse president die geen geheim heeft gemaakt van zijn sympathie voor de grieven van de familie Bolsonaro — zelfs terwijl een omvangrijk bankfraudeonderzoek zijn eigen campagne overschaduwt. Met de verkiezingen nog maar enkele weken weg en peilingen die een statistische gelijkstand laten zien, zullen zowel het VN-podium als het onopgeloste Banco Master-onderzoek de laatste fase van de campagne waarschijnlijk blijven vormgeven.
Dit is een snel veranderend verhaal — peilingen, de status van de tarieven en het Banco Master-onderzoek ontwikkelen zich nog steeds nu Brazilië’s verkiezingen naderen.
